{1}{164}AFRYKA S01E06|Tumaczenie: Orlando
{386}{413}Afryka.
{465}{540}W cigu czterech lat|tworzenia tego programu
{540}{601}odwiedzilimy zadziwiajce miejsca
{601}{711}i widzielimy zwierzta, ktre zachowyway|si w niewidziany wczeniej sposb.
{881}{947}Jednak Afryka ma jeszcze|jedn histori do opowiedzenia.
{986}{1113}Dzicz tego kontynentu dowiadczya|wicej zmian w cigu 50 lat,
{1113}{1195}ni w cigu ostatnich|dwch milionw.
{1269}{1358}Zmieniajcy si krajobraz|i zmieniajcy si klimat.
{1358}{1444}Obecnie na zwierzta czekaj|niebywae wyzwania.
{1444}{1542}A wok nich populacja|ludzka w Afryce
{1542}{1626}wzrasta dwa razy szybciej|ni wiatowe tempo.
{1691}{1763}Narasta potrzeba zrozumienia
{1763}{1894}i przede wszystkim zachowania|dziczy tego piknego kontynentu.
{1929}{2032}Dzi yje nowe pokolenie|przyrodnikw i naukowcw,
{2032}{2108}ktrzy walcz o zachowanie|tych dzikich miejsc
{2108}{2155}i zwierzta, ktre tam yj.
{2155}{2195}Raz, dwa, trzy!
{2195}{2288}To najwikszy kontynent|dziczy na caej planecie
{2288}{2391}i cokolwiek tu si zdarzy|wpynie na nas wszystkich.
{2391}{2497}Jaka jest przyszo|dzikiej Afryki?
{2497}{2721}{Y:b}AFRYKA|Przyszo
{2912}{3021}To zwierz stao si najwikszym|celem dla kusownikw.
{3021}{3119}Jego gatunek zosta tak bardzo|upolowany, e jest na granicy wymarcia.
{3119}{3273}Jest tak rzadki, e ten samiec|jest pilnowany dzie i noc.
{3273}{3372}Czarny nosoroec.
{3372}{3537}I czarne nosoroce s znane z tego,|e maj ze humory i mog nagle szarowa.
{3601}{3728}Jednak yje w cigym zagroeniu,|poniewa przez to, co ma na nosie.
{3763}{3816}Ten rg.
{3920}{3987}Ktry jest wart|swojej wagi w zocie.
{4132}{4209}Popyt na rg nosoroca|wzrs drastycznie.
{4209}{4356}Nastpi wzrost o 3000%|w kusownictwie w cigu ostatnich 5 lat.
{4394}{4526}Obecnie sproszkowany rg|moe by sprzedany za $65,000 za kilogram.
{4568}{4659}Nosoroce s lukratywnym celem|dla przestpczoci zorganizowanej.
{4688}{4797}Tradycja chiska twierdzi, e rg|nosoroca moe zmniejszy gorczk
{4797}{4861}i niektrzy Wietnamczycy sprzedaj|proszek jako lek na wszystko,
{4861}{4916}od raka po kaca.
{4916}{5019}Jest stworzone z keratyny, tej samej|substancji jak wosy i paznokcie
{5019}{5109}i nie ma udowodnionych|wartoci medycznych.
{5217}{5306}Jednak kady nosoroec|w Afryce jest celem.
{5334}{5447}Wszystkie zostay zabite|w Ugandzie i Rwandzie
{5447}{5522}i tylko 600 zostao w Kenii.
{5598}{5690}Jednak to nie kusownicy.
{5690}{5739}S ochroniarzami.
{5957}{6089}I ochrona jest nadzorowana przez|eksperta od nosorocw, Dr Matthew Mutinda,
{6089}{6184}jednego z najlepszych weterynarzy|instytutu Kenya Wildlife Services.
{6223}{6311}Czarne nosoroce s bardzo zagroone.
{6311}{6414}To wanie w Lewa Wildlife|Conservancy prbujemy zrobi,
{6414}{6541}uratowa zwierzta i zapewni im|bezpieczny rezerwat,
{6541}{6628}gdzie zwierzta mog|si rozmnaa i y wolne.
{6666}{6743}Mao prawdziwie dzikich|nosorocw zostao w Afryce.
{6743}{6823}Wikszo, jak te w|Lewa Wildlife Conservancy,
{6823}{6871}s pod uzbrojon ochron.
{6910}{7009}Ta moda samice jest w wieku,|gdzie Matthew musi sprawdza jej stan,
{7009}{7078}wcznie z wziciem|prbek krwi.
{7078}{7158}To pomoe powstrzyma|kusownikw i handlarzy,
{7158}{7297}poniewa DNA nielegalnie handlowanego|rogu moe by wyledzone do rda.
{7338}{7508}Jeli trzeba usypia w dziczy,|jest wtedy ryzyko.
{7537}{7613}Ta samica le zareagowaa|na rodki usypiajce.
{7678}{7732}Nie oddycha.
{7732}{7814}To rzadka i bardzo|powana sytuacja.
{7852}{7919}Wie, e nastpne minuty|s najwaniejsze.
{7982}{8085}I gdy zwierz jest tak wielkie, jest|tylko jeden sposb, by uruchomi serce,
{8085}{8138}gdy si jest w buszu.
{8277}{8395}Dziki szybciej reakcji Matthew,|moe znw oddycha.
{8476}{8545}Musz j postawi na nogi.
{8965}{9026}Nic dziwnego, e jest zdezorientowana.
{9371}{9415}Misja zakoczona sukcesem.
{9461}{9565}Byo to cikie zadanie, ale teraz ten|nosoroec moe by ledzony i chroniony
{9565}{9595}przez reszt ycia.
{9595}{9709}Po paru minutach znw je|obiad z jej matk.
{9746}{9821}Moe si wydawa bezlitosnym|takie traktowanie zwierzcia,
{9821}{9907}ale musimy je kontrolowa,|eby identyfikowa jednostki.
{9907}{9947}yj we wielkim zagroeniu.
{9947}{10009}Nawet teraz,|rednio
{10009}{10126}jeden nosoroec dziennie jest|zabijany przez kusownikw w Afryce.
{10211}{10364}Tak mao zostao nosorocw w Kenii,|e poznajemy ich osobicie.
{10468}{10555}Lecz to wci stworzenie,|ktre potrafi nas zaskoczy.
{10660}{10807}Wczeniej wierzono, e nosoroce|s bardzo samotnymi zwierzakami.
{10883}{10980}Jednak w Kalahari noktowizyjna|kamera pokazaa,
{10980}{11069}e s bardziej towarzyskie,|ni wielu sdzio.
{11217}{11331}To zebranie przy wodopoju jest|magicznym spojrzeniem w przeszo.
{11498}{11597}Pierwsi odkrywcy pisali, e nosoroce|byli za kadym krzakiem.
{11597}{11651}Przed wynalezieniem broni,
{11651}{11770}na caym kontynencie yo|setki tysicy nosorocw.
{11834}{11928}Ludzie, ktrzy chroni nosoroce|w Afryce, walcz, eby zapewni nam,
{11929}{12075}e bdziemy mogli dozna takich|piknych widokw za 50 lat.
{12241}{12327}W caej Afryce ludzie od|ochrony przyrody rozumiej,
{12327}{12449}e jeli mamy uratowa zwierzta,|to musi to by teraz.
{12449}{12572}Populacja ludzi na tym kontynencie|przekroczya miliard
{12572}{12670}i wiele dzikich zwierzt jest|zabijana komercyjnie dla jedzenia.
{12670}{12780}Niektre legalnie,|ale wikszo nielegalnie.
{12842}{12942}Miso dzikich zwierzt jest sprzedawane|jako kozie miso i woowina.
{12973}{13017}Liczba jest zatrwaajca.
{13017}{13102}Co roku miliony ton jest|jedzone w caej Afryce.
{13102}{13211}W tym tempie niektre gatunki|z pewnoci zmierzaj ku wymarciu.
{13304}{13398}Jednak komercyjne polowanie|nie wpywa tylko na zwierzyn.
{13398}{13501}Gdy ich liczba si zmniejsza,|ma to te wpyw na drapienikw.
{13530}{13684}50 lat temu byo okoo|p miliona lww w Afryce.
{13684}{13765}Obecnie jest ich mniej ni 30,000.
{13765}{13909}Jednak w jednej czci Afryki sprawy|poprawi si w nadzwyczajny sposb.
{14113}{14232}Ci owcy stali si czci|nowego i nietypowego przymierza.
{14267}{14376}W cigu ostatnich lat godne lwy|zabijay zwierzta hodowlane.
{14446}{14581}Pewna grupa tradycyjnych Maasai|zareagowaa w nietradycyjny sposb.
{14622}{14744}Lud Maasai to hodowcy byda,|ktrzy nie jedz misa dzikich zwierzt.
{14744}{14858}Jednak gdy lwy atakoway ich|bydo, oni zawsze odpowiadali.
{14897}{14996}Maasai i lwy s|wielowiekowymi przeciwnikami.
{15031}{15126}Polowanie na lwy to rytua wejcia w|doroso dla modych wojownikw Maasai,
{15126}{15167}jak Olubi Lairumbe.
{15278}{15491}Dla mnie i kadego Maasai zabicie lwa|to ostateczne spenienie ycia.
{15491}{15614}Nic si z tym nie rwna.
{15614}{15763}Nikt nie wie wicej o yciu|z lwami jak Maasai.
{15763}{15851}Spotkaem si z Olubi i|innymi wojownikami wioski,
{15851}{15958}eby pozna ich zwizek z|lokalnym stadem lww.
{15958}{16034}Ile tu jest lww?
{16096}{16168}Tutaj okoo stu.
{16168}{16228}Wszystkie maj imiona?
{16341}{16450}Kady lew ma imi.|Imi Maasai.
{16450}{16593}I gdy widzisz lwa, wiesz|jak si bdzie zachowywa?
{16593}{16645}Zaley od lwa.
{16706}{16840}Dla wojownika Maasai|lwy nie s straszne.
{16840}{16954}Jednak gdybym zobaczy lwa,|to on by mnie zaatakowa.
{16954}{17001}Tylko, gdy mu zagrozisz.
{17001}{17061}Oby lew o tym wiedzia.
{17192}{17340}Olubi mia 17 lat, gdy zabi swojego|pierwszego lwa, ktry zaatakowa jego stado.
{17365}{17462}Niestety lew okaza si|by lwic w ciy.
{17462}{17528}I wtedy nastpia|nadzwyczajna zmiana.
{17649}{17741}Maasai szanuj wszystkie|ywe stworzenia.
{17741}{17829}Zaczem czu win przez|lwa, ktrego zabiem.
{17933}{18005}Zaczem docenia lwy.
{18106}{18184}Olubi zmieni zdanie.
{18224}{18310}Odwrci si od setek lat|tradycji Maasai.
{18344}{18449}Wraz z innymi wojownikami,|Olubi sta si stranikiem lww.
{18488}{18586}Zamiast polowa na lwy,|Olubi bdzie je chroni.
{18700}{18826}Poczy siy ze Stephanie Dolrenry,|ktra pomoga stworzy ten projekt.
{18868}{18981}Samo szanowanie ich tradycji i|przekazanie ekologicznej wiedzy
{18981}{19023}byo wielkim sukcesem.
{19023}{19088}Znaj swoje tereny,|wiedz jak polowa na lwy,
{19088}{19149}robi to od pokole.
{19149}{19243}Wiedz jak je tropi, jak na|nie polowa, jak je znale.
{19326}{19396}To tylko projekt na ma skal.
{19432}{19531}Ale z tak ma iloci lww|przyjm kad pomoc.
{19560}{19637}Olubi szuka lww|z obroami radiowymi.
{19637}{19752}Moe ostrzega wioski, aby|schowali bydo, gdy stado si zblia.
{19781}{19833}Przez to unikaj konfliktu.
{19953}{20059}aden lew nie zosta zabity w tym|obszarze, od kiedy projekt si zacz.
{20059}{20138}Przez poczenie antycznej|i nowoczesnej nauki,
{20138}{20227}udao im si uczyni rnic.
{20227}{20281}Tyle jest do nauki.
{20281}{20395}Uwaam, e przyprowadzam|nowoczesn technologi i wiedz.
{20395}{20539}W zamian ucz nas o rodowisku|i jak si ono zmienio.
{20539}{20614}I to dobra wymiana.
{20614}{20684}Nie mona powiedzie, e jestemy|biologami i nauczycielami.
{20684}{20752}Albo stranikami i nauczycielami.
{20752}{20882}Oboje jestemy nauczycielami|i uczniami i ta mieszkanka jest wspaniaa.
{20921}{21076}Najwaniejsze w tym projekcie jest|dua zmiana w sercach wojownikw Maasai.
{21076}{21191}Chroni zwierzta, ktre kiedy|byy ich najwikszymi wrogami.
{21191}{21267}I ich ch dzielenia si wiedz|z innymi spoecznociami
{21267}{21398}oznacza, e projekt bdzie mg by|powtrzony w innych czciach Afryki.
{21398}{21539}Wedug tradycji, gdy wojownik|zabi lwa, przyjmowa on jego imi.
{21539}{21596}Teraz jest odwrotnie.
{21596}{21731}Teraz lew przyjmuje imi|wojownika, ktry go chroni.
{21731}{21793}Ten plan odnis duy sukces.
{21793}{21925}Okoo 100 lww jest zwizana|z tym projektem w tej okolicy.
{21925}{22031}Plan ochrony przyrody|w XXI wieku dziaa.
{22276}{22338}By moe najwikszym|zagroeniem dla dziczy
{22338}{22454}jest wycig o przestrze z|rosnc populacj ludzi.
{22643}{22717}Wulkany Virunga|siedz na granicy
{22717}{22807}Rwandy, Ugandy|i Demokratycznej Republiki Kongo.
{22873}{22942}Bogate wulkaniczne ziemie|s bardzo yzne.
{22942}{23034}Jest to jedno z najbardziej|uprawnych rejonw Afryki.
{23152}{23263}Jednak rolnicy dziel ten region|z jednym z naszych najbliszych krewnych.
{23288}{23450}To dom dla ostatnich 800|dzikich goryli grskich na Ziemi.
{23504}{23625}Duo wiemy o tym zwierztach,|s one badane od 50 lat.
{23693}{23807}Jeden silny, siwy samiec|trzyma wszystkich w pionie.
{23923}{24012}ycie rodziny goryli|jest zazwyczaj spokojne.
{24058}{24206}Ledwo par pokole temu goryle grskie|yy schowane w ciszy swoich lasw,
{24206}{24269}gdzie rzadko kiedy byy|widziane przez ludzi.
{24269}{24373}Jednak ich siedlisko zostao|z czasem coraz bardziej wycite,
{24373}{24532}obecnie te goryle s uwizione|na zboczu wulkanu w morzu ziemi uprawnej.
{24632}{24742}Fakt, e goryle obecnie s|w staym kontakcie z ludmi
{24742}{24882}nie tylko oznacza, e zwiksza si|ryzyko kusownictwa, ale i chorb.
{24914}{25028}Goryle nie maj odpornoci|na nasze zarazki.
{25327}{25430}Ich liczba raz spada do 250.
{25430}{25474}Grozio im wyginicie.
{25511}{25553}Trzeba byo zadziaa.
{25652}{25750}Granice Parku Narodowego byy|surowo przestrzegane,
{25750}{25830}zatrzymujc wtargnicie|ziemi uprawnej.
{25830}{25983}Uznano, e jedynym rozwizaniem|jest cigy nadzr pozostaych goryli.
{26047}{26127}Zespoy naukowcw|cigle je monitoruj.
{26193}{26260}Ich lasy s patrolowane,|aby usun puapki kusownikw.
{26314}{26384}Weterynarze pilnuj ich zdrowia.
{26384}{26449}Nie bierz.
{26449}{26588}Jest to finansowane przez ekoturyzm|i dotacje z caego wiata.
{26665}{26745}Goryle grskie ucieky|przed upadkiem.
{26936}{27076}Taki poziom interwencji ludzkiej|moe nie by idealny, ale dziaa.
{27112}{27276}Co roku przybywa par goryli|grskich i odrobin wicej optymizmu.
{27359}{27433}Intensywna kontrola|w chronionym obszarze
{27433}{27529}moe by jedyn przyszoci|dla wielu gatunkw Afryki.
{27618}{27707}Jednak dla niektrych zwierzt|jest to niemoliwe.
{27769}{27854}Co jeli zwierzcie,|ktre prbujesz ochroni,
{27854}{27921}nie nadaje si|do ycia w zamkniciu?
{28127}{28211}Sonie potrzebuj duej|przestrzeni do wdrowania.
{28250}{28346}Ich zakres moe|wynosi 1300 mil kwadratowych.
{28390}{28509}Potrafi nawet przej przez|kraje, eby znale jedzenie.
{28509}{28578}Szczeglnie, gdy warunki s cikie.
{28737}{28863}Oto scena z Parku Narodowego|Amboseli w 2009 roku.
{28953}{29051}Park jest domem|dla 1500 soni.
{29051}{29154}To bya najgorsza|susza od p wieku.
{29205}{29348}60% zebr i|95% wildebeest umaro.
{29426}{29546}Sezonowe deszcze|nie spady od dwch lat.
{29546}{29618}yjce tu sonie zaczynay|powoli godowa.
{29649}{29754}Park, ktry zosta stworzony, by ich|chroni, by otoczony ziemi uprawn.
{29787}{29865}Sonie nie miay gdzie i.
{29974}{30074}W tej katastrofie|yy te trzy siostry.
{30074}{30158}S lini frontu dla|ochrony soni w parku.
{30198}{30259}Znaj te zwierzta lepiej|ni ktokolwiek inny.
{30298}{30402}Nora Njiraini, Katito|i Soila Sayialel.
{30402}{30522}Kady son ma imi.|S dla nas rodzin.
{30522}{30562}Witaj, Anastazjo!
{30636}{30781}Siostry dbaj o sonie od 25 lat,|prbujc zapewni im bezpieczestwo,
{30781}{30887}szczeglnie w czasach,|gdy byo ciko dla tych zwierzt.
{30887}{30951}To byo okropne.
{30951}{31013}Nie byo czym karmi.
{31013}{31173}Nawet gdy zapytaam starcw Maasaim,|czy kiedy widzieli tak susz.
{31173}{31292}Podobnie byo tylko w 1961 roku.
{31337}{31375}W 2009...
{31410}{31462}Straciymy duo soni.
{31462}{31541}Straciymy chyba z 400 soni.
{31541}{31608}Zaczo si od modych.
{31757}{31805}Sonie zwykle uciekaj|przed suszami
{31805}{31900}przez przeprowadzk|do lepszych terenw.
{31900}{32018}Jednak populacja ludzi ronie|dwa razy szybciej ni skala globalna.
{32018}{32095}Tradycyjne cieki migracyjne|zostay wycite
{32095}{32210}przez rozwj miasteczek, miast,|pl uprawnych i drg,
{32210}{32262}przez co sonie utkny.
{32367}{32417}Ten mody sonik umiera z godu.
{32450}{32520}I nic nie mog zrobi,|eby mu pomc.
{33005}{33140}Dla sistr, ktre znaj kadego|sonia osobicie, to okropny moment.
{33181}{33241}Czujemy to w sercach.
{33272}{33344}Mona wyobrazi sobie nasze uczucia.
{33344}{33433}Znajc te sonie i zobaczenie czego|takiego, co im si przytrafio.
{33433}{33486}To nas dotkno.
{33520}{33633}By to trudny rok dla wszystkich|modych soni w regionie.
{33633}{33705}Stracilimy wszystkie mode,|ktre urodziy si w tym roku.
{33705}{33751}Stracilimy wszystkie.
{33923}{34002}Siostry nie mogy zrobi czegokolwiek,|eby uratowa dziecko.
{34073}{34150}Ale staray si uratowa kadego|sonia, jakiego mogy,
{34150}{34226}szczeglnie wci podne matki.
{34370}{34493}Znaleli t samic ugrznit|i wymczona w suchym bocie.
{34689}{34781}So, ktry ugrzz|w bocie, ma na imi Kolida.
{34843}{34946}Biedne stworzenie.|Dugo tam bya.
{35005}{35085}Maasai nam o niej powiedzieli
{35085}{35189}i musiaymy poprosi o pomoc|ludzi z insytutu Kenya Wildlife Services.
{35380}{35512}Wac trzy tony, Kolida bya|za cika, eby j podnie rkami.
{35512}{35559}Szybko sabnie.
{35641}{35730}Nastpnego ranka|sprowadzono ciki sprzt.
{36527}{36626}Po dwch dnia leenia w bocie|Kolida jest zmczona,
{36626}{36675}ale znw stana na nogi.
{37120}{37196}Deszcze wrciy do Amboseli.
{37196}{37293}I dziki pracy i powiceniu|tych trzech kobiet,
{37293}{37378}liczba soni zacza wzrasta.
{37460}{37559}Oczywicie to by|bardzo ciki okres.
{37595}{37697}Ale czy to odosobniony przypadek,|czy tworzcy si schemat?
{37739}{37786}Mwi si, e z|globalnym ociepleniem
{37786}{37847}nie wiemy, co si zdarzy.
{37847}{37951}Ale musimy trzyma kciuki i|mie nadziej na lepsz przyszo.
{38044}{38176}Majc okazj, liczba soni we|Wschodniej Afryce wzronie.
{38176}{38242}Szczeglnie, jeli da im si|wolno do wdrowania
{38242}{38312}i dziki temu uniknicia|tak cikich warunkw.
{38374}{38449}Jednym rozwizaniem dla pomocy dla|soni to danie im potrzebnej przestrzeni
{38449}{38566}przez poczenie parkw i zapewnieniu|bezpiecznych cieek midzy nimi.
{38606}{38675}Sonie s wspaniaymi wdrowcami
{38675}{38786}i w tej czci Kenii regularnie|przenosz si z nizin
{38786}{38881}do rejonw grskich,|eby tam si ywi w lasach.
{38881}{39044}Ale wtedy ludno Kenii zacza wzrasta|i takie drogi zostay zbudowane,
{39044}{39211}zatrzymujc sonie na nizinach,|gdzie tworzyy zniszczenie na farmach.
{39211}{39321}Do tego byy|zagroeniem na drodze.
{39321}{39419}Wtedy kto zaproponowa|zbudowanie przejcia podziemnego.
{39419}{39557}W cigu 24 godzin od ukoczenia|pierwszy so przeszed.
{39557}{39668}Obecnie wszystkie sonie uywaj|tej drogi, aby i w gry,
{39669}{39710}czsto w nocy,|eby je.
{39899}{40018}Takie proste pomysy, jak ten korytarz,|s ratunkiem dla tych soni,
{40018}{40079}szczeglnie w czasach suszy.
{40188}{40259}Klimat Afryki|zdecydowanie si zmienia.
{40259}{40372}Temperatura niektrych czci|kontynentu wzrosa o 3,5 stopnia
{40372}{40417}w cigu ostatnich 20 lat.
{40478}{40572}Na szczycie najsawniejszej|gry Afryki, Kilimandaro,
{40572}{40653}80% staego lodu znikna.
{40760}{40836}Niedugo ld cakowicie zniknie.
{40903}{41046}Grskie regiony w Afryce s|pierwszymi znakami zmiany klimatu.
{41280}{41409}Na wyynach Etiopii yje bardzo|nietypowo wygldajce stworzenie.
{41534}{41581}Pawian Delada.
{41662}{41715}Uchodcy zmiany klimatycznej.
{41767}{41843}Chocia ich region Etiopii|yje w tropikach,
{41843}{41933}na wysokoci 4000 metrw|nie czu tego.
{41973}{42033}W przeciwiestwie do|wikszoci zwierzt Afryki,
{42033}{42113}delady s przystosowane|do ycia w zimnie.
{42193}{42340}Byy kiedy najliczniejszym ssakiem|w Afryce, yy na caym kontynencie.
{42340}{42420}Raz nawet byo|sze rnych gatunkw.
{42455}{42517}Teraz jest tylko jeden.
{42648}{42749}Z ocieplajcym si klimatem|wypas staje si coraz mniejszy,
{42749}{42816}musz trzyma si zimniejszych|i wyszych miejsc.
{43076}{43170}Te delady zostay zmuszone|na przeprowadzk wyej w gry.
{43218}{43298}Niedugo nie bd|miay gdzie si uda.
{43362}{43443}Ich gatunek yje na granicy.
{43482}{43552}Chocia yj samotnie|na szczytach gr,
{43552}{43620}nie s odporne na nasz wpyw.
{43620}{43765}Przez zmieniajcy si klimat, te pawiany|mog niedugo znikn z naszej planety.
{43997}{44077}Afryka jest najcieplejszym kontynentem.
{44125}{44185}Nie ma wtpliwoci,|e staje si cieplejszy.
{44256}{44365}Sahara to najcieplejsza|gorca pustynia na wiecie.
{44365}{44447}Bardzo mao istot moe|przetrwa w tak surowych warunkach.
{44706}{44884}Na granicy z pustyni ycie trzyma si|mocno przy narastajcym piasku.
{44884}{44933}Ale na jak dugo?
{44978}{45135}Wraz dzicz 22 miliony ludzi prbuje|y na granicy tej pustyni.
{45201}{45241}Czy cokolwiek mona zrobi,
{45241}{45320}eby powstrzyma piasek przed|zawadniciem tej delikatnej ziemi?
{45359}{45501}Jednym z pomysw jest zbudowanie|zielonej ciany drzew w 11 krajach.
{45501}{45590}Projekt ju si rozpocz w Senegalu.
{45590}{45683}Jednak jak kady wielki pomys,|ma swoje wielkie problemy.
{45746}{45819}Wsppraca 11 krajw nie jest atwa
{45819}{45970}i nawodnienie linii drzew dugiej na|8000 kilometrw jest ambitnym zadaniem.
{46104}{46196}Ale w caej Afryce ludzie|rozumiej jak wanym jest,
{46196}{46272}eby drzewa stanowiy|cz ich krajobrazu.
{46334}{46455}Ta grupa ochotnikw zasadzia|prawie 100 milionw modych drzew.
{46504}{46586}S jedn z wielu podobnych|grup i osb,
{46586}{46720}ktre postanowiy pomc w zalesieniu|ich czci tego wielkiego kontynentu.
{46832}{46968}Drzewa s potrzebne dla przyszoci|tego kontynentu jak i planety.
{47117}{47188}Oto Kotlina Kongo.
{47266}{47365}Jest to jeden z najwaniejszych|biologicznych lasw na Ziemi,
{47365}{47493}nie tylko dlatego z powodu|liczby zwierzt i rolin, ktre tu s.
{47538}{47661}Poniewa jest jedn z elektrowni,|ktre zasilaj wiatry i deszcze planety.
{47769}{47949}Kady hektar lasu wypuszcza ponad|190,000 litrw wody rocznie jako para.
{48003}{48130}Ta woda wzlatuje do atmosfery, gdzie|zostaje przetransportowana na cay glob.
{48222}{48339}Czyli serce pogody Ziemi|jest w tropikalnych lasach.
{48510}{48575}Niestety jest nieposkromiony popyt
{48575}{48683}w Europie i Chinach|na drewno z tych lasw.
{48683}{48769}Ma to wielki wpyw.
{48822}{48933}Przy wzrocie wycinek tropikalnych lasw,|niektrzy naukowcy zauwayli
{48933}{49077}zwizek ze zmieniajcymi si|formami burzowymi w Europie i Ameryce.
{49077}{49154}I bdzie coraz bardziej skrajne.
{49154}{49296}Niestety ju poowa lasu w Kotlinie Kongo|zostao przeznaczone na wycink.
{49345}{49452}Przyszo afrykaskich lasw nigdy|nie bya tak wana dla nas wszystkich.
{49568}{49664}Lecz te konsekwencje globalnego ocieplenia|nie ograniczaj si do tej krainy.
{49782}{49865}Afryka jest otoczona oceanami.
{50021}{50080}Na wschodnim wybrzeu|zwierzta uciekaj
{50080}{50168}przed zmianami klimatycznymi|w zaskakujcy sposb.
{50334}{50431}Oto moda wica zielona.
{50431}{50568}W cigu swojego ycia przepynie tysice|mil w oceanie w poszukiwaniu jedzenia.
{50608}{50683}wie wracaj na t sam pla,|gdzie si wykluy,
{50683}{50730}aby zoy swoje jajka.
{50759}{50878}Jajka s zakopane w piasku i mode|wylegn si po dwch miesicach.
{50914}{51012}Jednak jest dziwna rzecz|z jajkami wi.
{51012}{51217}Temperatura, w ktrej jajka s trzymane,|okreli pe wikszoci modych.
{51217}{51301}Jeli temperatura piasku jest|wysoka, zostan samicami,
{51301}{51378}jeli niska, samcami.
{51413}{51550}Globalne ocieplenie moe mie|powany wpyw na populacj wi.
{51550}{51752}Niedugo tej samicy moe by trudno|znale samca na wspycie.
{51999}{52077}Jednak lokalna grupa|przyrodnikw zauwaya,
{52077}{52149}e szanse s mae|dla tych maych wi.
{52262}{52329}Za duo nie zrobi|ze zmian klimatu,
{52329}{52493}ale poczyli siy z rybakami,|aby polepszy szanse przetrwania wi.
{52493}{52549}Kady w si liczy.
{52549}{52655}Gdy znajduj rannego wia,|bd zapi przypadkiem jednego w siatce,
{52655}{52745}zabieraj go do Kahindiego|Changawa i jego zespou.
{52745}{52888}Zaczlimy z 16 rybakami w 1998.
{52888}{52969}Obecnie setki rybakw|z nami wsppracuje.
{53049}{53185}Wypas dla wi jest istotny|dla zdrowia pokadu trawy morskiej,
{53185}{53267}ktre s domem dla|krewetek i homarw,
{53267}{53327}a to oczywicie|pomaga te rybakom.
{53369}{53437}Projekt ma centrum|rehabilitacji wi
{53437}{53531}i przez ostatnie dwa lata|jest domem dla Shelli.
{53605}{53725}Miaa wypadek, d|uderzya j od tyu.
{53725}{53832}Stracia trzy ebra i|miaa uszkodzony krgosup.
{53832}{53908}Obecnie powraca do zdrowia.
{53994}{54070}Rany Shelli wpyny|na jej elastyczno.
{54070}{54165}Dobrze zdrowieje i by jej petwy|miay odrobin dobrych wicze,
{54165}{54249}codziennie ma|wycieczk nad morze.
{54374}{54486}Zwykle codziennie zabieramy|Shell na morsk kpiel,
{54486}{54630}przede wszystkim dlatego,|eby da jej duo przestrzeni.
{54760}{54842}Ma okazj je jej|naturalne poywienie.
{54842}{54950}Wierzymy, e dziki temu|jest w dobrej kondycji i do tego
{54950}{55026}moe czsto uywa tylne petwy.
{55126}{55217}Dla Kahindiego to jedna z|nagrd dla jego cikiej pracy.
{55244}{55379}Bardzo si ciesz. Mao kto ma|taki zaszczyt jak ja,
{55379}{55464}eby pywa z wiami|i si przy tym bawi.
{55532}{55605}Ciesz si z tego, co tu robi.
{55884}{55991}Shella nabraa si, lecz nadzieja,|e pewnego dnia
{55991}{56091}e kiedy wypynie na pene|morze, nie zostao spenione.
{56091}{56199}Niestety stawaa si coraz|sabsza i ostatecznie umara.
{56328}{56432}Taka praca bdzie|miaa swoje poraki.
{56432}{56498}Ale zawsze s nowe|wie, ktrymi trzeba si zaj.
{56533}{56632}- Jest zdrowa?|- Tak, ta jest zdrowa.
{56632}{56720}Ma troch ran,|pewnie od sprztu do poowu.
{56753}{56791}Jak te tutaj.
{56791}{56917}- Tak, ale poza tym zdrowa.|- Poza tym zdrowa.
{56917}{56976}Sprbujemy?
{57038}{57221}Od 1998 do teraz wypucilimy|ponad 8200 wi.
{57221}{57337}Czuj si dumny i zaszczycony,|e tyle pracy wykonalimy
{57337}{57485}ze spoecznoci i zmieniajcymi|si nastawieniami i zachowaniami.
{57485}{57591}Nasza praca jako|organizacja udaa si.
{57694}{57866}Taki mody w moe znie 6,|7 tysicy jajek za swojego ywota.
{57866}{57990}Przeycie jednego wia|moe mie wielkie skutki.
{58052}{58143}Uratowanie jednego osobnika|wymaga wielkiego wysiku
{58143}{58225}i oczywicie uratowanie|gatunku wymaga jeszcze wicej.
{58225}{58342}Lecz te bohaterskie wysiki|s tylko czciowym rozwizaniem.
{58450}{58542}Kade zwierz jest|czci wikszej historii,
{58542}{58721}cz poczonej sieci rolin, zwierzt|i krajobrazu, ktre tworz cay ekosystem.
{58820}{58940}Uratowanie ekosystemu jest|kluczowe dla przyszoci dzikiej Afryki.
{58973}{59074}Gorongosa w Mozambiku|jest wspczesnym Parkiem Jurajskim.
{59219}{59299}Rzdza tu jedne z najwikszych|na wiecie krokodyli.
{59426}{59553}Niektre potwory maj sze|metrw dugoci i maj 50 lat.
{59665}{59785}Jako udao im si uciec przed|wojn domow trwajc 20 lat,
{59785}{59844}ktra przesza przez Gorongose.
{59878}{59968}95% pozostaych tu|zwierzt zostaa wybita.
{60036}{60120}Lecz 50 lat temu|wygldao tu inaczej.
{60172}{60238}Bya to ywa|atrakcja turystyczna.
{60238}{60361}Dziki raj. Odwiedzajcy|przylatywali z caego wiata,
{60361}{60448}chcc zobaczy szerok|gam i obfito dzikiej przyrody.
{60542}{60634}Najbardziej popularnym miejscem|dla turystw bya stara restauracja,
{60634}{60710}punkt widokowy dla lokalnych lww.
{60913}{60977}Restauracji od dawna nie ma.
{60977}{61029}Lww rwnie.
{61065}{61189}Gorongosa wygldaa na|pust i nie do uratowania.
{61189}{61249}Jednak nie dla wszystkich.
{61249}{61346}Odwany i ambitny projekt|rozpocz prb, by przywrci park
{61346}{61419}do czasw bogactwa|i wietnoci.
{61419}{61568}Najpierw trzeba byo si dowiedzie|jakie zwierzta, poza krokodylami, tu yj.
{61568}{61682}Druyna mapuje i liczy wszystkie|due zwierzta, ktre widz w parku.
{62240}{62371}Jednak szybko zauwayli, e te|due zwierzta s tylko czci historii.
{62405}{62508}Waniejszymi nawet mog by|te mae, ktre yj pod nogami.
{62550}{62702}Zrozumienie tych stworze przyprowadza|najwiksze umysy naukowego wiata.
{62743}{62842}- Masz mi pokaza co nowego?|- Tak, co nowego.
{62842}{62958}Profesor Ed Wilson jest wiatowym|ekspertem od biornorodnoci
{62958}{63070}i we wieku 83 lat wci|si powica swojej pasji, mrwkom.
{63070}{63229}- Tu jest due legowisko.|- Wezm jeden okaz.
{63229}{63353}Jak si spojrzy pod nogi,|to je wida.
{63353}{63448}Chodz sobie tu i tam,|mrwka, uk...
{63448}{63552}Lubi je nazywa maymi|stworzeniami, ktre rzdz Ziemi.
{63658}{63822}Bogata rnorodno insektw daje|moliwo przyszoci dla Gorongosy.
{63847}{63922}Te stworzenia tworz|podstaw ycia w parku.
{64008}{64104}To jest mnstwo zabawy,|te pikne bezkrgowce.
{64104}{64207}Te stworzenia wykonuj wikszo|pracy, zamieniaj wikszo energii,
{64207}{64270}zachowuj wikszo materiaw
{64270}{64403}i pozwalaj nam wpuci due|zwierzta z odrobin nadziei.
{64403}{64508}- Masz je we fiolce? Dobrze.|- Tak, mam trzy.
{64508}{64574}Profesor Wilson by jednym z|pierwszych naukowcw,
{64574}{64708}ktrzy badali ten teren,  wraz z|lokalnym biologiem Tonga Tortuda.
{64761}{64806}Gdyby je wszystkie zebra,
{64806}{64913}wszystkie te mae bezkrgowce,|i je zway,
{64913}{65133}wayyby wicej ni wszystkie due|zwierzta razem, nawet w odnowionym parku.
{65133}{65244}To przez te mae stworzenia|wraz z rolinami i drzewami
{65244}{65382}pozwalaj, e to miejsce ma szans|na ponowne wprowadzenie duych zwierzt.
{65382}{65503}Nie jestem pewien, e to nowy gatunek,|ale rwnie dobrze moe by.
{65503}{65636}Mao co i park by cakiem znikn.
{65688}{65776}Ciesz si, e mog powiedzie,|e powoli wraca.
{65776}{65913}I to jedna z tych piknych|historii, jest bardzo inspirujca.
{65913}{66018}To pikny przykad co mona|zrobi ze wszystkimi parkami,
{66018}{66121}nawet tymi, ktre zostay zniszczone|przez aktywno ludzk.
{66121}{66206}Jednak jest jeszcze jeden powd,|dla ktrego Gorongosa jest wana
{66206}{66288}dla przyszoci Afryki|i by moe nas wszystkich.
{66322}{66454}W tym parku ludzie mog zobaczy|nie tylko te due zwierzta,
{66454}{66648}ktre nas ciekawi, ale i zobaczy|Ziemi, gdy wygldaa przed ludzkoci.
{66737}{66792}Uratowanie duych zwierzt jest wane,
{66792}{66851}lecz by odnie|prawdziwy sukces,
{66851}{67007}musimy zacz rozumie i zachowa roliny|i insekty, ktre wspieraj ekosystem.
{67049}{67160}To pozwoli wikszym|zwierztom na ycie.
{67160}{67261}Gorongosa to historia sukcesu.
{67261}{67471}Rzd i zarzdzajcy zadeklarowali plan,|by ziemia wrcia do czasw wietnoci.
{67471}{67575}Chocia nie wrci nigdy|do stanu przed wojny,
{67575}{67683}wci moe by bogatym|i ywym ekosystemem.
{68024}{68127}Skala zmian w Afryce|jest zatrwaajco wielka.
{68235}{68313}Jest to w kocu duy kontynent.
{68377}{68584}Wielka Brytania, Chiny, Stany Zjednoczone,|Indie, Japonia i reszta Europy
{68584}{68659}zmieciyby si w jej granicach.
{68723}{68869}Afryka wci posiada 45%|dzikich krain na Ziemi.
{68905}{69072}To wci najwiksza dzicz na Ziemi|i dlatego jest wana.
{69130}{69283}Ludzie yli tutaj z dzik przyrod|duej ni gdziekolwiek indziej.
{69283}{69401}Jednak w XXI wieku liczba|zwierzt jest w punkcie krytycznym.
{69452}{69534}Niezalenie od opinii,|obecne pokolenie jest odpowiedzialne
{69534}{69618}za przekazanie dziczy|wiata kolejnemu pokoleniu.
{69673}{69775}To oznacza opiek nad zwierztami|i ziemiami, w ktrych yj,
{69775}{69865}eby miay przestrze, bymy|wszyscy razem mogli y.
{69951}{70121}Nikt nie wie co przyszo|przyniesie temu malcu.
{70121}{70245}I to jak zmiany, ktre bez wtpienia|nadejd w Afryce,
{70245}{70370}wpyn na reszt wiata|i to mae zwierztko.
{70370}{70433}Jedno jest pewne.
{70433}{70572}Co si zdarzy tutaj jest waniejsze|ni kiedykolwiek wczeniej
{70572}{70754}i zwizek reszty wiata dla tego piknego|kontynentu i yjcych tu stworze
{70754}{70834}jest waniejszy ni kiedykolwiek.
{71105}{71255}Niezalenie w ktrej czci planety|yjemy, wszyscy mamy swoj rol
{71255}{71373}w tym jak bdzie wyglda przyszo|dla tego dzikiego kontynentu.
{71788}{71898}{Y:b}AFRYKA|Oko w oko
{71970}{72039}Afryka, ostatnie nagranie.
{72039}{72147}To jedna z naszych najbardziej ambitnych|wizyt z wieloma miejscami do odwiedzenia
{72147}{72262}- i problemami technicznymi do przetrwania.|- Pitka, ujcie pierwsze.
{72262}{72354}Na wschd, rozlegy|las deszczowy o rozmiarze Indii.
{72433}{72539}Helikoptery pozwalay nam na|zobaczenie nadzwyczajnych krajobrazw...
{72539}{72598}Lecimy na pierwsz wizyt,
{72598}{72678}otwarcie programu Afryka z Davidem.
{72678}{72760}Jak si podoba widok z biura?
{72800}{72858}I prba nagrania w locie.
{72858}{72898}Uwaga, David, i akcja!
{72898}{73023}Lec nad Wielkim Rowem|we Wschodniej Afryce.
{73409}{73545}By moe najbardziej ambitnym zadaniem|byo nagranie czarnego nosoroca.
{73579}{73681}Maj reputacj bycia agresywnym|i ze sabym wzrokiem
{73681}{73798}mog zacz szarowa na obiekty|i ludzi, ktrych nie rozpoznaj.
{73941}{74033}Jednak sytuacja nosorocw|jest wan histori
{74033}{74105}i musimy si zbliy|na tyle, ile si da.
{74105}{74193}Chcemy te pozna ludzi,|ktrzy pracuj, aby je chroni.
{74264}{74392}Wic nasza ekipa przybya, by oceni|moliwo sfilmowania z bliska
{74392}{74505}nosoroca imieniem Elvis,|ktry zosta wychowany przez ludzi.
{74505}{74589}Powinien by bezpieczniejszy od dzikiego|nosoroca, ale wci jest ryzyko,
{74589}{74655}e moe by nieprzewidywalny|przy nieznajomych.
{74697}{74803}Leniczy Tonga Kaseyo|sam wychowa Elvisa
{74803}{74918}i wie, e askotanie go delikatnie|patykiem uspokaja go.
{74918}{75002}Jednak gdyby co poszo le,
{75002}{75070}nic by nie mg zrobi z Elvisem,|ktry way niemal ton.
{75070}{75170}I kamerzysta Mike Fox|dobrze o tym wie.
{75170}{75277}Wie, e tu jestemy.|Jestemy tu na jego warunkach.
{75277}{75431}Gdyby zdecydowa si stratowa|nas na inny wiat, zrobiby to.
{75475}{75602}Reyser Kate Broome pyta Tonga,|czy ekipa moe bezpiecznie podej.
{75650}{75719}Zwykle musimy zosta w samochodzie.
{75719}{75772}Mwi, e moemy podej.
{75815}{75991}To nieprawdopodobna okazja, eby|by tak blisko czarnego nosoroca.
{76034}{76156}Prba z Elvisem si udaje|i s szanse na kolejne filmowanie.
{76222}{76316}Par tygodni pniej ekipa|wrcia i ja byem z nimi.
{76341}{76446}Jednak nastrj Elvisa si zmieni.|Jest teraz bardziej zy.
{76492}{76569}Przebywaem z wieloma|dzikimi zwierztami w moim yciu,
{76569}{76641}ale ju nie jestem taki|wawy jak kiedy.
{76713}{76765}Nie chcemy sprawdza|cierpliwoci Elvisa,
{76765}{76824}wic kontynuujemy nagranie.
{76824}{76914}Rg, ktry jest wart|swojej wagi w zocie.
{77049}{77098}Jednym ze sposobw...
{77124}{77159}eby go ochroni...
{77205}{77265}Byoby...
{77265}{77331}Odcicie rogu z nosa.
{77482}{77560}- I jak?|- Wyglda wietnie.
{77560}{77691}Ekipa miaa, co potrzebowaa,|a Elvis da zna, e ma do.
{77691}{77831}- Uwaga, ludzie.|- Zejd z drogi.
{77831}{77972}Jednak to pozytywna odznaka,|e Elvis nie jest taki przyjazny.
{77972}{78067}Tonga i jego koledzy chc, eby Elvis|y bardziej jak dziki nosoroec
{78067}{78126}i wytworzy ostrono|wobec ludzi,
{78126}{78210}co moe mu pomc z ochron|przed kusownikami.
{78262}{78309}Powodzenia, Elvis.
{78428}{78522}Nagrywajc mamy szczcie,|e mamy tak dobrze zaopatrzony obz.
{78522}{78604}Jest w buszu i nie ma ucieczki|przed dzikimi zwierztami.
{78734}{78900}Jednym ze wspaniaych rzeczy obozowania|na otwartej przestrzeni to zwierzta.
{78900}{79023}Ale to te moe by|niebezpieczne i denerwujce.
{79023}{79053}Dokadnie.
{79140}{79242}Do denerwujcej kategorii|nale werwety.
{79318}{79495}Werwety ukrady mi Ferrero Rocher|i wietliki z apteczki.
{79495}{79578}Jak zobaczymy wiecc si|mapk w nocy,
{79578}{79648}to bdzie ten may zodziejaszek,|ktry kradnie nasze rzeczy.
{79648}{79778}I zostawiaj prezenty dla nas,|gdy odchodz, wizytwki.
{79884}{80014}Jednak kierownik obozu Andres widzi|bardziej niepokojce odznaki zwierzt.
{80014}{80123}Lwy byy blisko,|zaraz za namiotami.
{80153}{80285}Par musiao wej i nie wiem...
{80285}{80351}Wida dranicia.
{80351}{80514}Moe chcia si przyjrze w lustrze.
{80550}{80611}Lwy w obozie s przejmujce,
{80611}{80666}ale czytaem sobie ksik, gdy...
{80734}{80781}Baw si pojawi.
{80828}{80930}Najbardziej humorzasty i niebezpieczny|z duej pitki afrykaskich zwierzt.
{80986}{81057}Mike!|Zosta w namiocie!
{81101}{81153}Mamy da Davida do namiotu?
{81590}{81687}Bawoy zwyke chodz w stadach,|wic co dziwnego byo z nim.
{81687}{81785}Moe zosta wychowany|przez ludzi.
{81785}{81937}Albo jest odrzutkiem stada,|dlatego nie ma humoru i jest zy.
{81937}{82009}Ale myl, e jest ciepo|i tylko sobie chodzi
{82009}{82109}i szuka wody i dobr kanapk.
{82109}{82173}Sam si tak czuje.
{82249}{82375}Filmowanie ekipy zbiego si z|przybyciem najnowszego nabytku w Lewa,
{82375}{82463}may nosoroec potrzebujcy|24 godzinn opiek.
{82503}{82634}Ten malec urodzi si niewidomy|i zawsze by prowadzony przez opiekunw.
{82663}{82839}Zabrali go od matki par tygodni temu,|poniewa ona nie moga si nim opiekowa.
{82839}{82930}Jest bardzo wraliwy|i zostaby zabity przez drapienikw.
{82995}{83065}To jak tankowanie paliwa.
{83065}{83113}Kady nosoroec jest cenny
{83113}{83216}i wydaje si to idealn|kocow scen tego programu.
{83248}{83415}Nikt nie wie co przyszo|przyniesie temu malcu.
{83415}{83620}I to jak zmiany nadejd na tym|wielkim kontynencie, w ktrym yje.
{84018}{84072}David, to byo...
{84072}{84165}- Jeny, wszdzie masz mrwki.|- A to mrwki s.
{84165}{84238}Czekaj.|Mrwki atakuj!
{84276}{84381}To byo niezwykle|poruszajce, naprawd.
{84381}{84450}- Dobrze mwiem, na pewno?|- Tak.
{84450}{84562}To jak powiedziae,|rozpakaam si niestety, to...
{84589}{84644}David Attenborough|przyprawi mnie o pacz.
{84698}{84817}Lecz gdy mylimy, e skoczylimy,|kto nie chce nas puci.
{84887}{84927}Witaj, maluszku.
{84961}{85086}Zaczyna piszcze i moglimy|sobie pogada.
{85476}{85554}Pomylcie tylko, jego|wiat jest czarny, prawda?
{85554}{85648}Ma wch i such, to...
{85648}{85771}Bardziej zareaguje na dwik,|skoro nie ma wzroku.
{85771}{85835}Pewnie jest ciekawski.
{85835}{85867}Wracasz?
{86076}{86166}Jest nadzieja dla tego malestwa.
{86166}{86256}Ma mie operacj oczu,|co moe znaczy,
{86256}{86415}e jako dorosy wrci do dziczy,|tak jak Elvis.
{86453}{86530}Mam nadziej, e bdzie|mia operacj zamy.
{86530}{86572}Byoby wspaniale.
{86615}{86662}Pikne stworzenie.
{86743}{86843}Tumaczenie: Orlando
{86891}{86963}.:: Napisy24 - Nowy Wymiar Napisw ::.|Napisy24.pl
